Tübitak Lise Takım Seçme - 2024 Çözümleri

Tübitak Lise Takım Seçme - 2024 Çözümleri

1
İç merkezi $I$, çevrel merkezi $O$ olan bir $ABC$ üçgeninde, $AI$'nın $ABC$'nin çevrel çemberi ile ikinci kesişimi $P$ olsun. $I$'dan geçip $AI$'ya dik olan doğrunun $BC$ ile kesişimi $X$ olsun. $X$'ten $IO$'ya inen dikme ayağı $Y$ olmak üzere, $A,P,X$ ve $Y$'nin çembersel olduğunu gösteriniz.
Çözüm:
$XY\cap AP=L$ olsun. İç açıortay açı kuralından $\angle{XIB}=\angle{XCI}$ olduğunu biliyoruz. Benzerlikten $|XI|^2=|XB|\cdot|XC|$ elde edilir. $|LP|\cdot|LA|=|LI|^2$ ise, kuvvet vasıtasıyla ispat biter. (Öklitten $|LI|^2=|LY|\cdot|LX|$ olduğunu biliyoruz.) $I$ noktasında noktasal bir çember olduğunu düşünelim. Bu çembere $X$'ten çizilen teğet $XI$ olduğundan $X$'in bu çembere kuvveti $|XI|^2$'dir. Bunun, $|XB|\cdot|XC|$'ye eşit olduğunu söylemiştik. Yani, $X$ noktası $(ABC)$ ve az önce bahsi geçen çemberin kuvvet ekseni üzerindedir. Ayrıca bu eksen $IO$'ya dik olacağından $XY$'dir. $L$ noktası eksen üzerinde olduğundan $|LI|^2=|LP|\cdot|LA|$ olur. İspat biter.

Not
$AX\cap (ABC)=R$ ve $I$'dan $BC$'ye inen dikme ayağından geçen doğrunun $P$'den geçtiği görülerekte çözüm yapılabilir. Ayrıca $\angle{PYR}$ açısının açıortayının $OI$ doğrusu olduğunu ispatlamakta çözümü bitirir. $O$ noktası bu açıortayın üzerinde olacağından hoş birkaç durum var ama net bir çözüm elde edemedim. Yapan olursa paylaşabilir.
2
Tüm $x,y\in\mathbb{R}$ gerçel sayıları için $$(f(x+y))^3=(x+2y)f(x^2)+f(f(y))(x^2+3xy+y^2)$$ denklemini sağlayan bütün $f : \mathbb{R} \rightarrow \mathbb{R}$ fonksiyonlarını bulunuz.
Çözüm:
Yazdığımız $(x,y)$ ikililerini $P(x,y)$ olarak gösterelim.
$$\begin{array}{lcl}
P(0,0) &:& f^3(0)=0 \Rightarrow f(0)=0 \\
P(x,0) &:& f^3(x)=xf(x^2) \\
P(0,x) &:& f^3(x)=x^2f(f(x))
\end{array}$$
Buradan her $x\neq 0$ $x$ reel sayısı için $xf(f(x))=f(x^2)$ elde ederiz. Ayrıca $f(0)=0$ olduğundan $x=0$ içinde durum sağlanır. Yani tüm reel sayılar için $xf(f(x))=f(x^2)$'dir. Denklemin sol tarafı için $P(x,y)=P(y,x)$ olduğu açıktır. Dolayısı ile sağ taraf içinde aynısı geçerlidir. Buradan $$(x+2y)f(x^2)+f(f(y))(x^2+3xy+y^2)=(2x+y)f(y^2)+f(f(x))(x^2+3xy+y^2)$$ elde edilir. Demin bulduğumuz $xf(f(x))=f(x^2)$ eşitliginden $f(x^2)$ gördüğümüz yere $f(f(x))x$ yazarsak ve düzenlersek $(xy-x^2)f(f(y))=f(f(x))(x-1)$ elde ederiz. $y=1$ seçelim. Buradan $(x-x^2)f(f(1))=(x-1)f(f(x))$ elde ederiz. $x\neq 1$ olmak üzere $f(f(x))=-f(f(1))x$ elde ederiz. Dolayısı ile $a$ bir gerçel sayı olmak üzere $f(f(x))=ax$'dir. İlk denklemde yerine koyup duzenlersek $f^3(x+y)=a(x+y)^3$ ve $f(x+y)=\sqrt[3]{a}(x+y)$ ve $\sqrt[3]{a}.a=a$ elde edilir. Yani $a=0$ veya $a=1$'dir. İlk durumda ilk denklemde $P(1,2)$ ve $P(1,3)$'e bakılırsa $f(1)=0$ elde edilir. Yani tüm $x$ reel sayıları için $\boxed{f(x)=0}$'dır. İkincide ise $P(x,1-x)$'e bakılırsa ($x\neq 0,1$) $f(1)=1$ elde edilir. Yani tüm $x$ reel sayıları için $\boxed{f(x)=x}$'dir.
3
$S$, $12$ elemandan oluşan bir küme olsun. $a, b \in S$ ve $\frac{b}{a}$ bir asal sayı olacak şekilde en fazla kaç $(a,b)$ ikilisi olabilir?
4
$a,b$ pozitif tamsayılar olmak üzere, $$\frac{10^{a!}-3^b+1}{2^a}$$ ifadesinin tamkare olmasını sağlayan tüm $(a,b)$ çiftlerini bulunuz.
Çözüm:
Her $a$ pozitif tamsayısı için $a!\geq a$ olduğundan $2^a\mid 10^{a!}$'dir. Dolayısıyla $2^a\mid 3^b-1$ olmalıdır. $a=1$'i denersek, ifade $\frac{11-3^b}{2}$ olacaktır. $11>3^b$ olması gerektiğinden $b=1$ veya $b=2$ bulunur. Yerine yazarsak, iki durum da ifadeyi tamkare yapacaktır. Buradan $(a,b)=(1,1),(1,2)$ çözümleri elde edilir. Şimdi $a\geq 2$ olduğunu kabul edelim. Kuvvet kaldırma teoreminden, $b$ tekse $$v_2(3^b-1)=v_2(3-1)\geq v_2(2^a)=a\implies a=1$$ bulunur. Bu da $a\geq 2$ kabuluyle çelişir.

$b$ çift ise $$v_2(3^b-1)=v_2(3-1)+v_2(3+1)+v_2(b)-1=v_2(b)+2\geq v_2(2^a)=a$$ $$\implies v_2(b)\geq a-2\implies 2^{a-2}\mid b$$ bulunur. $a\geq 4$ ise $4\mid b$ olacaktır. Yani $3^b-1\equiv 0\pmod{5}$ olacaktır. Buradan $$10^{a!}-3^b+1\equiv 0\pmod{5}$$ elde edilir. İfade tamkare olduğundan $25\mid 10^{a!}-3^b+1$ olmalıdır. $25\mid 10^{a!}$ olduğu barizdir, dolayısıyla $3^b\equiv 1\pmod{25}$ olacaktır. Bunu görmenin birkaç yolu olmasıyla beraber, $3$'ün $25$ modunda ilkel kök olduğunu söyleyebiliriz çünkü $3$, $5$ modunda ilkel köktür ve $25\nmid 3^4-1$'dir. Bu aslında bir lemmanın sonucudur,

Lemma: $g$, $p$ modunda bir ilkel kök olsun, eğer $p^2\nmid g^{p-1}-1$ ise, $g$ aynı zamanda $p$'nin tüm kuvvetlerinde de ilkel köktür.  $p^2\mid g^{p-1}-1$ ise $g+p$ sayısı $p$'nin tüm kuvvetlerinde ilkel köktür.

Yani $3$'ün mertebesi $\phi(25)=20$'dir. Buradan da $20\mid b$ bulunur. Şimdi de $b=20k$ yazıp, $11$ modunu kullanırsak, Fermat teoreminden $$10^{a!}-3^b+1\equiv (-1)^{a!}+1-3^{20k}\equiv 1+1-1\equiv 1\pmod{11}$$ elde edilir. Şunu unutmayalım ki $10^{a!}-3^b+1$ ifadesi, bir sayının karesi çarpı $2^a$'dır. Yani, ya bir tamkaredir ($a$ çiftse), ya da bir tamkarenin iki katıdır ($a$ tekse). Bir tamkarenin iki katı olamaz çünkü $$2n^2\equiv 1\pmod{11}\implies (2n)^2\equiv 2\pmod{11}$$ olacaktır ancak $2$ bir karekalan değildir. Dolayısıyla $10^{a!}-3^b+1$ bir tamkaredir. Ancak bu ifade tamkare ise $$10^{a!}-3^b+1\equiv 2\pmod{3}$$ çelişkisi elde edilir. Dolayısıyla, $a\geq 4$ durumundan çözüm gelmez.

$a=2$ ise ifade $\frac{101-3^b}{4}$ olacaktır. $b$ çift ve $101>3^b$ olduğundan $b=2$ veya $b=4$ olabilir ancak bu durumlardan çözüm gelmez.

$a=3$ ise ifade $\frac{10^6+1-3^b}{8}$ olacaktır. Belki bazı modlarda inceleme yapılarak işlem yükü azaltılabilir fakat $b$'nin çift olması kullanılırsa, $b=2m$ için $10^6+1>9^m$ elde edilir. Buradan $6\geq m$ sonucu bulunur çünkü $9^7$ sayısı $7$ basamaklıdır. Eğer $m=1,2,\dots,6$ için incelenirse, buradan da çözüm gelmediği görülür. Tüm çözümler, $(a,b)=(1,1),(1,2)$'dir.
5
Çeşitkenar bir $ABC$ üçgenin diklik merkezi $H$ ve ağırlık merkezi $G$'dir. Bu üçgenin sırasıyla $AB$ ve $AC$ kenarları üzerinde, $B,C,A_{b},A_{c}$ noktaları çembersel ve $A_{b},A_{c},H$ noktaları doğrusal olacak şekilde $A_b$ ve $A_c$ noktaları alınıyor. $A_bA_cA$ üçgeninin çevrel merkezi $O_a$ olsun. $O_b$ ve $O_c$ de benzer şekilde tanımlanıyor. $O_aO_bO_c$ üçgeninin ağırlık merkezinin $HG$ doğrusu üzerinde olduğunu gösteriniz.
6
Bir $n$ pozitif tamsayısı ve $a_1,a_2\cdots,a_n$ reel sayıları için $b_1,b_2\cdots,b_{n+1}$ sayıları, $1\leq k\leq n$ tamsayısı için $b_k=a_k + \text{max}(a_{k+1},a_{k+2})$ ve $b_{n+1}=b_1$ olacak şekilde tanımlanıyor. $a_{n+1}=a_1$ ve $a_{n+2}=a_2$ olmak üzere tüm $n,a_1,a_2,\cdots,a_n$ sayıları için $$\lambda\cdot\biggl[\sum_{i=1}^{n}{(a_i-a_{i+1})^{2024}}\biggr]\geq \sum_{i=1}^n{(b_i-b_{i+1})^{2024}}$$ olmasını sağlayan, en küçük $\lambda$ değerini bulunuz.
7
$r\geq2$ bir pozitif tamsayı olmak üzere, tüm pozitif tamsayılar $r$ farklı renkten birine boyanıyor. $(a,b)$ bir renk çifti olmak üzere, herhangi bir $n$ pozitif tamsayısı için bu tamsayının $a$ rengine boyanmış pozitif tam bölenlerinin sayısı ile $b$ rengine boyanmış pozitif tam bölenlerinin sayısı arasındaki farkın en fazla $1$ olmasını sağlayan tüm mümkün $r$ değerlerini bulunuz.
Çözüm:
$r\geq 4$ için boyamanın mümkün olmadığını gösterelim. Kullanılan renkler $a,b,c,d$ olsun. $p$ ve $q$ farklı asal olmak üzere, $n=pq$ ise $1,p,q,pq$ pozitif bölenlerinin her biri farklı renkte olmalıdır. Aksi taktirde, bir renk en az iki defa kullanılacak, bir renkse hiç kullanılmayacaktır. Yani farklı asal sayılar farklı renkte olmalıdır, bu da sadece $4$ renk olmasıyla çelişir.

Şimdi $r=2$ ve $r=3$ için örnek durum bulalım.

$r=2$ için $a$ ve $b$ renklerini ele alalım. Genelliği bozmadan $1$'i $a$'ya boyayalım. Bu durumda, $n$ asal sayı seçilirse, $n$'nin kendisi $b$'ye boyanmak zorundadır. Yani tüm asal sayılar $b$ rengindedir. Eğer farklı $p,q$ asalları için $n=pq$ formatında ise $1,p,q,pq$ bölenlerinden $pq$ da $a$'ya boyanmalıdır, aksi takdirde istenilen şart sağlanmaz. Bir örnek boyama bulmamız yeterli olduğundan, tahmin yürütebiliriz. Eğer $n$'nin asal bölenlerinin sayısı (tekrarları da sayarak) çiftse $a$'ya, tekse $b$'ye boyayalım. Yani 1,2,3,4,5,6,7,8,9,10 şeklinde boyayalım. Bu boyama işe yarayacaktır. Yaradığını göstermek için $\Omega(n)$ fonksiyonunu kullanabiliriz. Bu fonksiyon $n$'nin tekrarlı asal bölenlerinin sayısını verir. $$f(n)=\sum_{d\mid n}(-1)^{\Omega(d)}=\text{"}a \text{ rengine boyanan pozitif bölen sayısı }- b\text{ rengine boyanan pozitif bölen sayısı }\text{"}$$ şeklinde tanımlayalım. $\Omega$ toplamsal bir aritmetik fonksiyon olduğundan, $(-1)^{\Omega(\cdot)}$ da çarpımsal bir fonksiyondur. Dolayısıyla, $f$ de çarpımsaldır. $$f(p^a)=\sum_{d\mid p^a}(-1)^{\Omega(d)}=\sum_{k=0}^{a}(-1)^{\Omega(p^k)}=\sum_{k=0}^{a}(-1)^{k}=1-1+1-1+\cdots+(-1)^a$$ olacaktır. Bu toplam ya $0$'dır, ya da $\pm 1$'dir. Dolayısıyla, $n=p_1^{a_1}p_2^{a_2}\cdots p_m^{a_m}$ şeklinde çarpanlarına ayrılıyorsa, $$f(n)=f(p_1^{a_1})f(p_2^{a_2})\cdots f(p_m^{a_m})=0,1,-1$$ olacaktır. Yani istenilen şart sağlanmaktadır.

$r=3$ için yine benzer bir boyama yapabiliriz. Eğer $\Omega(n)\equiv 0\pmod{3}$ ise $a$'ya, $\Omega(n)\equiv 1\pmod{3}$ ise $b$'ye, $\Omega(n)\equiv 2\pmod{3}$ ise $c$'ye boyarız. Bu boyamanın işe yaradığını göstermek için $n$'yi $w^{\Omega(n)}$ ile eşleyelim, burada $w\neq 1$ ve $w^3=1$'dir. Yani tamsayı çıkanlar $a$'ya, bir tamsayının $w$ katı çıkanlar $b$'ye $w^2$ katı çıkanlar ise $c$'ye boyanacaktır. $$g(n)=\sum_{d\mid n}w^{\Omega(d)}$$ toplamı $x+yw+zw^2$ formatında olacaktır, burada $x,y,z$ sayıları da sırasıyla, $a$,$b$,$c$ rengine boyanmış bölen sayılarıdır. $w^{\Omega(\cdot)}$ çarpımsal olduğundan $g$ de çarpımsaldır. $$g(p^k)=w^{\Omega(1)}+w^{\Omega(p)}+w^{\Omega(p^2)}+\cdots +w^{\Omega(p^k)}$$ $$=1+w+w^{2}+\cdots +w^{k}$$ $$=0,1,1+w.$$ Dolayısıyla, $$g(n)=g(p_1^{a_1})g(p_2^{a_2})\cdots g(p_m^{a_m})$$ çarpımı sonucunda ya $0$, ya $1$, ya da $(1+w)$'nin bir kuvvetini elde ederiz. $(1+w)$'nin kuvvetleri, $1+w,w,1$ olduğundan bir $N$ tamsayısı için $$g(n)=x+yw+zw^2= N(w^2+w+1),1+N(w^2+w+1),w+N(w^2+w+1),w+1+N(w^2+w+1)$$ formatlarındadır.  Bu da bu boyamanın istenilen şartı sağladığını gösterir.
8
Bir $n$ tamsayısı için $\sigma(n)$, bu tamsayının pozitif tam bölenlerinin toplamını gösterir. Pozitif tamsayılardan oluşan bir $(a_i)_{(i=0)}^{\infty}$ dizisi, $a_0=1$ ve $a_n$ sayısı $$\sigma(a_0a_1\cdots a_{n-1})\vert\sigma(a_0a_1\cdots a_{n})$$ olmasını sağlayan $1$'den büyük en küçük pozitif tamsayı olacak şekilde tanımlanıyor. Dizinin $2024^{2024}$ sayısını tam bölen elemanlarının sayısını bulunuz.
9
iç merkezi $I$ ve çevrel merkezi $O$ olan çeşitkenar bir $ABC$ üçgeninde $IO$ doğrusu $BC,AC,AB$ doğrularını sırasıyla $D,E,F$ noktalarında kesiyor. $BE$ ve $CF$ noktalarının kesişimi $A_1$ olsun. $B_1$ ve $C_1$ noktalarıda benzer şekilde tanımlanıyor. $ABC$ üçgeninin iç teğet çemberinin $BC,AC,AB$ kenarlarına değme noktaları sırasıyla $X,Y,Z$ olsun. $XA_1,YB_1$ ve $ZB_1$ doğrularının $IO$ doğrusuyla kesişimleri sırasıyla $A_2,B_2$ ve $C_2$ olsun. $AA_2,BB_2$ ve $CC_2$ çaplı çemberlerin ortak bir kesişim noktası olduğunu gösteriniz.