Tübitak Lise 2. Aşama - 2014 Çözümleri

Tübitak Lise 2. Aşama - 2014 Çözümleri

1
Bir torbada üstlerine $1$ den $2014$ e kadar tam sayılar yazılmış $1007$ siyah ve $1007$ beyaz top bulunuyor. Her adımda torbadan $1$ top çekerek masanın üstüne koyuyoruz ve istersek, o an masanın üstünde bulunan toplardan farklı renklerdeki herhangi ikisini seçip diğer bir torbaya koyabiliyoruz. Bunu yaparsak, bu iki topun üstlerinde yazılı olan sayıların farkının mutlak değeri kadar puan kazanıyoruz. $2014$ adım sonunda en fazla kaç puan toplamayı garantileyebileceğimizi belirleyiniz.

(Azer Kerimov)
Çözüm:
Cevap $1007^2 =(2014+\ldots +1008)-(1+\ldots +1007)$ dir, daha fazla olamayacağı toplamdan dolayı açıktır ($1007$ adet pozitif sayı ile $1007$ adet negatif sayının toplamından oluşacağından)

Topları en fazla $1007$ olan beyazlar $KB$, en fazla $1007$ olan siyahlar $KS$, en az $1008$ olan beyazlar $BB$ ve en az $1008$ olan siyahlar $BS$ olmak üzere dört grupta inceleyelim. $KB$ ile $BS$ nin, $KS$ ile de $BB$ nin eleman sayılarının aynı olduğu görülebilir ($|KB|=1007-|BB|=|BS|$). Bu grup ikililerini birbiriyle eşleyip ikisinin elemanlarını beraber çıkaracağız. Bu şekilde tüm topları çıkarabiliriz, çünkü çıkarabildiğimiz bir ikili oluşmadan en fazla $1007$ top çekebiliriz, diğer $1007$ hamlede ortadaki topları çıkararak tüm topları çıkarmış oluruz, istenen toplamın elde edildiği açıktır, ispat biter.
2
$x^3=3^y7^z + 8$ eşitliğini sağlayan tüm $(x,y,z)$ pozitif tamsayı üçlülerini bulunuz.

(Şahin Emrah)
Çözüm:
(L. Gökçe)

$x^3-8=3^y7^z$ yazıp iki küp farkından $(x-2)(x^2+2x+4)=3^y7^z$ şeklinde çarpanlara ayıralım. $a$ ve $b$ gibi iki pozitif tamsayının en büyük ortak bölenini $(a,b)$ ile gösterirsek her $n$ tamsayısı için Euclid algoritması olarak bilinen $(a,b)=(a,b-na)$ eşitliği vardır. Buna göre $(x-2,x^2+2x+4)=(x-2,12)$ olduğu kolaylıkla görülebilir. Ancak $3^y7^z$ ifadesi $2$ ile bölünmeyeceğinden $(x-2,12) \neq 2,4,6,12$ dir. O halde $(x-2,12)=1$ veya $3$ olabilir.

1. Hal: $(x-2,x^2+2x+4)=1$ durumunu inceleyelim.

$x-2=1,x^2+2x+4=3^y7^z$ için $x=3$ olur fakat $3^y7^z=19$ denkleminin çözümü yoktur.

$x-2=3^y,x^2+2x+4=7^z$ denklemleri $\mod 3$ te incelenirse çelişki elde edilir. Çözüm yoktur.

$x-2=7^z,x^2+2x+4=3^y$ için $(x+1)^2=3^y-3$ olur. $(x+1)^2$ sayısı $3$ ile bölünebilmesine rağmen $9$ ile bölünemediğinden çözüm yoktur.

2. Hal: $(x-2,x^2+2x+4)=3$ durumunu inceleyelim. Bu hal için $y\geq 2$ olmalıdır.

$x-2=3,x^2+2x+4=3^{y-1}7^z$ için $x=5$ olur fakat $3^{y-1}7^z=39$ denkleminin çözümü yoktur.

$x-2=3\cdot 7^{z},x^2+2x+4=3^{y-1}$  için $(x+1)^2=3^{y-1}-3$ olur. $(x+1)^2$ sayısı $3$ ile bölünebilmesine rağmen $9$ ile bölünemediğinden çözüm yoktur.

İncelememiz gereken son alt durum $x-2= 3^{y-1},x^2+2x+4=3\cdot 7^z$ dir. $y$ çift sayı iken $x \equiv 1 \pmod{4}$ ve $y$ tek sayı iken  $x \equiv 3 \pmod{4}$ tür. Her iki durumda da $x^2+2x+4 \equiv 3 \pmod {4}$ olduğundan $3\cdot 7^z \equiv 3 \pmod {4}$ olur. Bu ise $z$ nin çift sayı olması demektir. $z=2n$ diyelim. $x^2+2x+4=3\cdot 7^z$ denkleminde $x=3^{y-1}+2$ yazarsak $3^{2y-2}+2\cdot 3^{y-1} + 4 + 2\cdot 3^{y-1} + 4 + 4 =3\cdot 7^{ 2n}$ olup düzenlersek $3^{2y-3}+2\cdot 3^{y-1} =7^{ 2n}-4$ olur. İki kare farkından $3^{y-1}(3^{y-2}+2)=(7^n-2)(7^n+2)$ olur. $7^n-2\equiv 2 \pmod{3}$ olduğundan $3^{y-1} \not | (7^n -2) $ dir. Aralarında asallıktan dolayı $3^{y-1}\cdot k =7^n+2$ ve $\dfrac{3^{y-2}+2}{k} = 7^n -2$ olur. Taraf tarafa çıkararak $7^n$ terimlerini yok edersek $3^{y-2}= \dfrac{4k+2}{3k^2-1}$ denkleminin yalnızca $k=1$ için $y=3$ şeklindeki çözümü vardır. Bu değere karşılık $n=1$, $z=2$, $x=11$ elde edilir.

Denklemin tek çözümü $(x,y,z)=(11,3,2)$ dir.
3
$D, E, F$ noktaları bir $ABC$ üçgeninin sırasıyla $[BC], [CA], [AB]$ kenarları üstünde olmak üzere $AD, BE, CF$ doğruları $P$ noktasında kesişiyor ve $A$ köşesinden geçen bir $\ell$ doğrusu ile $[DE$ ve $[DF$ ışınları sırasıyla, $Q$ ve $R$ noktalarında kesişiyor. $[DB$ ışını üstündeki bir $M$ noktası ile $[DC$ ışını üstündeki bir $N$ noktası için, $$\dfrac{|QN|^2}{|DN|}+\dfrac{|RM|^2}{|DM|}=\dfrac{(|DQ|+|DR|)^2-2|RQ|^2+2|DM|\cdot|DN|}{|MN|}$$ eşitliği sağlanıyorsa, $AD$ ve $BC$ doğrularının birbirine dik olduğunu gösteriniz.

(Fehmi Emre Kadan)
4
Bir çemberin birbirine paralel olmayan iki kirişinin orta noktaları $P$ ile $Q$ ve bu kirişlerin uç noktalarından çembere çizilen teğet doğruların kesişim noktaları sırasıyla, $A$ ve $B$ dir. $ABP$ üçgeninin diklik merkezinin $AB$ doğrusuna göre simetriği olan $R$ noktasından $AP$, $BP$, $AQ$, $BQ$ doğrularına inilen dikmelerin ayakları sırasıyla, $R_1, R_2, R_3, R_4$ noktaları ise, $$\dfrac{|AR_1|}{|PR_1|}\cdot\dfrac{|PR_2|}{|BR_2|}=\dfrac{|AR_3|}{|QR_3|} \cdot \dfrac{|QR_4|}{|BR_4|}$$ olduğunu kanıtlayınız.

(Fehmi Emre Kadan)
5
Hangi $n$ pozitif tamsayıları için, $$\{a_i+\dfrac{(-1)^i}{a_i} : 1\leq i\leq n\}=\{a_i : 1\leq i \leq n\}$$ koşulunu sağlayan birbirinden ve sıfırdan farklı $a_1, a_2, \dots , a_n$ gerçel sayılarının bulunduğunu belirleyiniz.

(Selim Bahadır)
6
Otuz altı hava alanından herhangi ikisi arasındaki karşılıklı uçuşlardan her biri beş havayolu şirketinden biri tarafından yapılacaktır. Ulaştırma Bakanlığı her hava alanına, o hava alanında aralarında aktarma yapılabilen aynı şirkete ait her uçuş ikilisi için $1$ milyon lira destek vermeye karar veriyor. Bakanlığın bu uygulama için harcayacağı paranın en az ne kadar olabileceğini belirleyiniz.

(Azer Kerimov)
Çözüm:
Cevap: $3780$

Öncelikle cevabın daha az olamayacağını gösterelim. Soruyu çizge cinsinden ifade edelim, köşeler şehirleri, kenarlar uçuşları, renkler şirketleri temsil etsin. Her $A$ köşesinden çıkan $i$ renkli kenar sayısı $a_i$ olsun. İncelediğimiz toplam

$\binom{a_1}{2}+\binom{a_2}{2}+\binom{a_3}{2}+\binom{a_4}{2}+\binom{a_5}{2}=\frac{1}{2}(a_1^2+a_2^2+a_3^2+a_4^2+a_5^2)-\frac{1}{2}(a_1+a_2+a_3+a_4+a_5)$

Tüm köşeler için yazıp toplarsak toplam harcanan para

$\frac{1}{2}[\sum_{A\in G}{a_i^2}-\sum_{A\in G}{a_i}]\geq\frac{1}{2}[\frac{1}{36\cdot 5}(\sum_{A\in G}{a_i})^2-\sum_{A\in G}{a_i}]$

$\sum_{A\in G}{a_i}=\sum_{A\in G}{der(A)}=36\cdot 35=1260$ olduğunu göz önünde bulundurursak harcanan paranın minimum değeri $3780$ çıkar.

$3780$ için örneği kurarken köşeleri 6 köşelik 6 gruba ayıralım. $V_{i,j}$ notasyonunda $i$ grup numarasını, $j$ gruptaki sırayı belirtsin. Her grubu kendi içinde resimdeki gibi boyayalım.



Mor $0$, yeşil $1$, mavi $2$, siyah $3$, kırmızı $4$ olsun. $V_{a,x} - V_{b,y}$ ikilisi arasındaki kenarı şekilde $(a-b)$ kenarı ile $(x-y)$ kenarının toplamına boyayalım. ($a-a=0$ kabul edelim.) Örneğin sağladığı biraz inceleme ile görülebilir.